Нацыянальны парк Браслаўскія азёры

RU BY EN




Фаўна

Фармаванне фаўны Беларускага Паазёр'я адбывалася цягам доўгага часу. Пасля адыходу апошняга ледавіка, каля 15 тыс. гадоў таму, тут паслядоўна змяняліся зоны тундры, лесатундры, хваёва-шырокалісцевых і, нарэшце, ялова-шырокалісцевых лясоў. Адпаведна змяніўся і жывёльны свет. Далёка не ўсе віды жывёл, што жылі тут нават у гістарычны час, захаваліся да нашых дзён. Зубр і тарпан, якія насялялі тутэйшыя лясы яшчэ ў сярэднія вякі, цяпер зніклі. Высакародны алень, вынішчаны празмерным паляваннем, зараз ізноў жыве тут дзякуючы рэакліматызацыі чалавекам.

Жывёльны свет Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры» з'яўляецца адначасна тыповым для беларуска-прыбалтыйскага рэгіёна і ўнікальным у сілу нізкай гаспадарчай асвоенасці гэтай тэрыторыі. Нізкі ўзровень антрапапрэсінгу, наладжаная ахова жывёльнага свету, а таксама высокая мазаістасць ландшафтаў, спалучэнне сельскагаспадарчых земляў, лясных, лугавых, азёрных і рачных экасістэм з цяжкадаступнымі лесабалотнымі масівамі ствараюць умовы для падтрымання высокай разнастайнасці жывёльнага свету, у тым ліку вялікай групы відаў, што маюць нацыянальны і міжнародны статус аховы.

На тэрыторыі нацыянальнага парку зарэгістравана пасяленне 312 відаў пазваночных жывёл, у тым ліку 216 відаў птушак, 45 відаў млекакормячых, 34 віды рыб, 12 відаў земнаводных, 5 відаў паўзуноў.

Аснову фаўны складаюць віды лясной зоны - тайговыя: глушэц, цецярук, трохпальцы дзяцел, крыжадзюб-яловік, кедраўка, лось, заяц-бяляк і інш.; зоны шырокалісцевых лясоў: кабан, казуля еўрапейская, зялёны дзяцел, слонка і інш. Сустракаюцца тундравыя віды: чорнаваллёвая гагара, жоўтая сітаўка; лесастэпавыя віды: заяц-русак, шэрая курапатка. Шматлікія віды, абавязаныя сваёй наяўнасцю дзейнасці чалавека, у тым ліку сінантропныя: белы бусел, грак, многія дробныя вераб'іныя.

Іхтыяфаўна

У вадаёмах і вадацёках, размешчаных на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры», у наш час жыве 34 віды рыб, якія адносяцца да 11 сямействаў. У азёрах сустракаецца 32 віды рыб, у вадацёках – 29 відаў. З іх 30 відаў абарыгенных і 4 віды ўселеных. З відаў, занесеных у «Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь», зазначаюцца рапушка еўрапейская Coregonus albula і сняток Osmerus eperlanus eperlanus m. spirinchus.

Абарыгенная іхтыяфаўна дадзенага рэгіёну сфармавалася пад канец чацвярцічнага перыяду пасля сканчэння перыяду апошняга (Вюрмскага) зледзянення. За апошнія сто гадоў склад іхтыяфаўны вадаёмаў і вадацёкаў парку хоць і зведаў змены, але ў меншай ступені ў параўнанні з іншымі тэрыторыямі рэспублікі.

За гэты перыяд на тэрыторыі парку з вадаёмаў не знікла ніводнага абарыгеннага віду рыб. Да васьмідзясятых - пачатку дзевяностых гадоў мінулага стагоддзя значна скарацілася колькасць сома, але да цяперашняга часу яго папуляцыі ў вадаёмах парку, дзякуючы мэтанакіраваным рыбаводным мерапрыемствам, аднаўляюцца. У сямідзясятых - васьмідзясятых гадах 20-га стагоддзя скарацілася колькасць язя. Папуляцыя вугра ў наш час падтрымваецца толькі за кошт штучнага зарыблення.

Напачатку 80-ых гадоў 20-га стагоддзя ў азёры парку пачалі садзіць на напас пярэстага і гібрыдаў пярэстага і белага таўсталобіка. Пасадкі ажыццяўляліся ў многія азёры і працягваюцца да цяперашняга часу. З канца дзевяностых для змагання з макрафітамі, азёры Саванар, Цно, Золава, Бярэжа, Дрывяты, Ельна і Поцех зарыбляліся белым амурам, але асаблівага поспеху гэтыя пасадкі не мелі, і амур сустракаецца ва ўловах у вельмі невялікай колькасці.

У іхтыяфаўне вадаёмаў і вадацёкаў нацыянальнага парку сустракаюцца практычна ўсе віды, характэрныя для басейна Заходняй Дзвіны, за выключэннем рэафільных гальяна звычайнага і рыбца, якія жывуць у хуткабежных рэках з камяністым дном. У цэлым на тэрыторыі парку прадстаўлена 54 % ад зафіксаваных на тэрыторыі Беларусі відаў рыб.

Нацыянальны парк «Браслаўскія азёры» з'яўляецца ўнікальным па колькасці азёр і воднасці тэрыторыі. Вадаёмы Нацыянальнага парку маюць вялікае значэнне ў якасці месца рассялення рапушкі еўрапейскай і снятка, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Большасць азёр злучана паміж сабой малымі сярэднімі вадацёкамі. Апроч гэтага мноства малых і сярэдніх вадацёкаў упадаюць у азёры або выцякаюць з іх. Шмат якія з іх адыгрывюць важную ролю ў забеспячэнні натуральнага ўзнаўлення асноўных прамысловых відаў рыб, якія заходзяць сюды на нераст у перыяд нераставых міграцый. Часцяком гэтыя ж вадацёкі з'яўляюцца месцамі нагулу малявак.

Птушкі

У структуры жывёльнага свету парку адменную каштоўнасць уяўляе арнітафауна. На тэрыторыі НП «Браслаўскія азёры» за перыяд даследаванняў выяўлена 217 відаў птушак, якія адносяцца да 18 атрадаў, што складае 67,9% ад фаўны Беларусі, у складзе якіх віды, якія гняздуюць, а таксама рэгулярныя мігранты, што маюць экалагічныя сувязі з дадзенай тэрыторыяй, асобныя залётныя віды, адзначаныя ў перыяд даследаванняў.

У параўнанні з іншымі наземнымі пазваночнымі, фаўна птушак на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры» характарызуецца найвялікаю разнастайнасцю. Як ужо адзначалася вышэй, тут адзначана 194 віду, якія дакладна гняздуюць, што складае 76,1 % ад усяго складу гняздуючых птушак Беларусі. Гэты паказчык вельмі высокі, што тлумачыцца надзвычай вялікай разнастайнасцю біятопаў. Толькі пралётнымі і/ці залётнымі, якія зімуюць, з'яўляюцца 23 віды. Яшчэ 17 відаў (шэрая качка, шыраканоска, палявы мышалоў, шулёнак, дзербнік, белая курапатка, марадунка, малая чайка, пугач, дамавы сыч, балацяная сава, сіваграк, палявая шчаўрыца, зялёная пеначка, звычайны крыжадзюб, еўрапейскі ўюрок, садовая аўсянка) гэта птушкі, якія верагодна гняздуюцца, то бок, адзначаны ў гнездавы перыяд у прыдатным месцы, але гнездаванне дакладна не ўсталявана, або від не рэгістраваўся на гнездаванні больш за 5 гадоў.

Найбольш шматлікі па колькасці відаў – атрад вераб’інападобныя (89 відаў, што складае 41,2% ад агульнага ліку відаў, зарэгістраваных у нацыянальным парку). Яшчэ адзін шматлікі па колькасці атрад сеўцападобныя (27 відаў/12,7%). Наступныя па краявідным багацці атрады – гусепадобныя (22 виды / 10,4%), ястрабападобныя (14 відаў/ 6,6%), совападобныя (10відаў/4,7%), дзятлападобныя (8 відаў/ 3,8%), жураўлепадобныя (7 відаў/ 3,3%), бусла- і курападобныя (па 6 відаў/па 2,8%). Астатнія групы менш разнастайныя па краявідным складзе.

На тэрыторыі нацыянальнага парку пераважаюць птушкі насельнікі лясных экасістэм – 72 віды, што складае 36% ад ліку зарэгістраваных відаў птушак і насельнікаў дрэвава-кустовай расліннасці – 27 відаў (14%). Як і на ўсёй тэрыторыі рэспублікі, найбольш шматлікімі тут з’яўляюцца віды, якія адносяцца да сямействаў Уюрковыя Fringilidae, Валасянкавыя Sylvidae, Драздовыя Turdidae і Сініцавыя Paridae. Тыповымі для дадзенай тэрыторыі з'яўляюцца берасцянка Fringilla coelebs, вялікая сініца Parus major, звычайная блакітніца P. caeruleus, маскоўка P. ater, чубатая сініца P. cristatus. Для дзялянак лесу з досыць развітым падростам характэрная высокая колькасць драздоў. Шматлікія таксама амаль усе віды пеначак (ляскотка Phylloscopus sibilatrix, вяснічка Ph. trochilus і цянькоўка Ph. collybita) і лясны канёк Anthus trivialis.

Млекакормячыя

Тэрыторыя нацыянальнага парку характарызуецца высокай мазаістасцю ландшафтаў, спалучэннем сельскагаспадарчых земляў, лясных, лугавых, азёрных і рачных экасістэм з цяжкадаступнымі лесабалотнымі масівамі, што спрыяльна адбіваецца на структуры млекакормячых. Усяго на тэрыторыі нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры» жыве 45 відаў млекакормячых, ці 58,4% ад агульнай фаўны Беларусі, якія адносяцца да 6 атрадаў. Найболей шматлікай групай з'яўляюцца прадстаўнікі атрада грызуны - Rodentia (18 відаў). Найболей поўна пададзена група жывёл, якія адносяцца да атрада драпежныя - Carnivora (13 відаў) і асацыяцыя капытных жывёл Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры» характарызуецца амаль поўным (з выняткам зубра) краявідным прадстаўніцтвам, характэрным для Беларусі.

Лось - тыповы і ярка выражаны прадстаўнік барэальнай тэрыяфаўны і характарызуецца высокай колькасцю асобін. Высакародны алень на тэрыторыі нацыянальнага парку рэгіструецца адзінкава, еўрапейская казуля – тыповы прадстаўнік тэрыяфаўны еўрапейскіх шыракалістых лясоў, вельмі шматлікая. Колькасць кабана падтрымліваецца на залішнім для рэгіёну узроўні.

З драпежных млекакормячых тут жывуць янотападобны сабака Nyctereutes procyonoide, лісіца Vulpes vulpes, куніца лясная Martes martes, тхор лясны Mustela putorius, ласка M. nivalis, гарнастай M. Erminea. Найболей масавымі відамі атрада грызуны з'яўляюцца звычайная вавёрка Sciurus vulgaris, заяц-бяляк Lepus timidus, заяц-русак Lepus europaeus.

Вяликая колькасць рэк, каналаў і азёр тэрыторыі адбіваецца на высокай колькасці каляводных відаў. Большасць вадаёмаў заселены рачным бабром Castor fiber, з-за высокай колькасці якога часам узнікаюць праблемы ў вядзенні лясной і сельскай гаспадаркі. Па берагах рэк даволі шматлікая амерыканская норка M. vison. Меншай ступенню вывучанасці характарызуецца атрад рукакрылыя – Chiroptera, пададзены 3 відамі. Тэрыторыя нацыянальнага парку з'яўляецца месцам сталага пасялення відаў, якія маюць Еўрапейскі ахоўны статус: выдра Lutra lutra, воўк Canis lupus. Нацыянальны парк – адно з нешматлікіх угоддзяў краіны, дзе ўвесь час жывуць такія рэдкія для Еўропы віды, як мядзведзь, рысь і барсук. Пяць відаў млекакормячых – сажалкавая начніца, паўночны скуранак, еўрапейская (звычайная) рысь, буры мядзведзь, барсук – уключаны ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Земнаводныя і рэптыліі

Паводле комплекснага герпеталагічнага раянавання Беларусі сучасная тэрыторыя Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры» адносіцца да паўночнага раёна, што характарызуецца спецыфічным, адносна збедненым краявідным складам земнаводных і паўзуноў.

У цяперашні час клас земнаводныя (амфібіі) на тэрыторыі парку пададзены 12 відамі, з іх 2 віды занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Прадстаўнікі гэтай групы – пераважна насельнікі лесабалотнага комплексу. Звычайны трытон спарадычна сустракаецца ў плыткіх стаялых вадаёмах, не дасягаючы высокай шчыльнасці засялення. Часцяком асвойвае прыдарожныя месцажыхарствы адкрытых забагненых зніжэнняў у атачэнні рознатыповых лясоў.

Аналагічных месцаў пільнуецца грабеністы трытон. Аднак, на тэрыторыі парку ён сустракаецца крайне рэдка, фармуючы астраўныя месцы рассялення са значнай аддаленасцю адзін ад аднаго. Зазвычай, гэты від насяляе экатоны паміж трансфармаванымі і натуральнымі ўгоддзямі.

Істотны ўплыў на біяразнастайнасць земнаводных аказвае абводненасць тэрыторыі. У азёрных катлавінах зазначаюцца ядомыя жабы, у той жа час пастаянныя вадаёмы на розных стадыях зарастання ў населеных пунктах і на трансфармаваных землях асвойваюць сажалкавыя жабы супольна з ядомымі. Шчыльнасць абодвух відаў у летні перыяд дасягае 20-50 ас/км берагавой паласы.

Фонавымі відамі з'яўляюцца два віды бурых жаб – травяная і вастрамордая, якія дасягаюць найвялікшай колькасці ў забагненых чорнаалешніках (са шчыльнасцю да 52-350 ас/га), пераўвільготненых ельніках (да 25-500 ас/га). Прытым, у сілу асаблівасцяў гідралагічнага рэжыму раёна (высокай развітасці гідралагічнай сеткі і водапакрытых пляцоў) у комплексе бурых жаб дамінуе травяная жаба (складаючы ад 20 да 80%).

Шэрая жаба сустракаецца на большай частцы тэрыторыі, скарыстоўваючы для размнажэння пастаянныя вадаёмы (азёры, рэкі і меліярацыйныя сістэмы). Актыўна асвойвае штучныя пастаянныя вадаёмы. Сустракаецца на большай частцы ландшафтаў, аддаючы перавагу лясным экасістэмам са шчыльнасцю засялення да 25-50 ас/га.

Зялёная жаба сустракаецца спарадычна ў г. Браслаў. У астатніх патэнцыйных месцах рассялення дадзены від выяўлены не быў. На адкрытых пляцоўках з актыўнай сельскагаспадарчай спарадычна дзейнасцю сустракаецца часнычніца звычайная.

Клас паўзуны (рэптыліі) пададзены 6 відамі, што адносяцца да аднаго атрада і 4 сямействаў. Пераважаюць лясныя віды. Жывародная і жвавая яшчаркі – найболей масавыя віды рэптылій, тым не менш, часцей сустракаюцца ў лясных біятопах. Радчэйшы від – слівень ломкі – прыхільны да мазаістых пляцовак старавекавых адносна вільготных лясоў (ельнікі, экатоны чорнаальховых лясоў і хвойнікаў і інш.). Від, ведучы ўтойлівы лад жыцця, сустракаецца нячаста.

Звычайны вуж на тэрыторыі парку прытрымваецца месцаў знаходжання, прымеркаваных да ўзбярэжных і вільготных пляцовак лісцвянікаў, а таксама вербалозаў. Від дасягае максімальнай шчыльнасці ў экатонах уздоўж берагавых ліній адносна плыткіх вадаёмаў у месцах канцэнтрацый земнаводных, дасягаючы шчыльнасці 5-12 вос/га. Невялікія групоўкі звычайнай гадзюкі сустракаюцца ў экатонных пляцоўках на мяжы лесу і балот.

Фотагалерэя